Iako neproglašeno vanredno stanje, koje u određenom smislu u srpskom društvu traje od početka novembra prošle godine, nije više toliko prenaglašeno, kulturni život je u velikoj mjeri marginalizovan. Važi to i za pozorište, mada posljednjih nedjelja neke predstave ipak ponovo privlače pažnju. U tom smislu, možda se neko i prisjeti Vlastimira Vlaste Velisavljevića koji je umro prije ravno pet godina (24. marta 2021).

U psihološkom doživljaju savremenosti, najveći globalni rez je, uprkos silnim kasnijim ratovima, ipak je rekao bih predstavljala pandemija COVID 19. Pošto je Velisavljević doživio pandemiju, nekako nam je prirodno doživljavati ga kao savremenika ove epohe. Uostalom, od COVIDA 19 je i preminuo. A opet, da nije tako, mnogo „značajnija“ godišnjica vezana za ovog glumca takođe bi se na ponešto drukčiji način pretpostavljam potencirala ove godine, kad se, naime, navršava puni vijek od njegovog rođenja (28. jul 1926).

Velisavljević je i rođen i umro u Beogradu. Otac mu je bio ložač, a majka domaćica. Došavši iz Vojvodine u Beograd, otac budućeg glumca bio je prvi u „lozi“ koji je prezimenu dodao sufiks „ić“. U kontekstu istorije i sociologije kulture, zanimljivo je da su tada uspješni glumci mogli da dođu iz porodičnog konteksta potpuno nepovezanog sa umjetničkom scenom. Danas pak vlada kultura koterija i nepotizma.

Skoro nevjerovatno djeluje da je Velisavljević na sceni djelovao od 1938, dakle od prije Drugog svjetskog rata praktično sve do smrti, koja se desila sedam godina poslije ruske aneksije Krima, odnosno tačno jedanaest mjeseci uoči početka Ukrajinskog rata. Kao u onom stereotipu o čovjeku koji je živio skoro 100 godina, rodio se i umro u istom gradu, igrao je na sceni iste kuće (Narodnog pozorišta, recimo) u najmanje četiri različite države (čak i više ako bismo „razdvojili“ SR Jugoslaviju i Državnu zajednicu Srbije i Crne Gore). Prošao je i kroz nacistički logor i kroz robiju u prvim godinama socijalističke Jugoslavije. To ispada kao život za predložak romana ili dokumentarnog filma.

Studirao je, između ostalog, sa Predragom Pepijem Lakovićem, Oliverom Marković i Vlastimirom Đuzom Stoiljkovićem. Svi posjetioci beogradskih pozorišta dobro su ga znali sa poslovičnih „dasaka koje život znače“, a šira publika putem televizije od „Kamiondžija“ preko „Više od igre“ i „Grlom u jagode“ do „Boljeg života“ i „Vuka Karadžića“. To je sve period „velike Jugoslavije“ kad je on bio, kako se to kaže, u najboljim godinama. Kasnije, kad je najveći dio njegove generacije već bio „sa one strane“, on i dalje nastupa u popularnim televizijskim serijama novih vremena: „Montevideo“, „Vojna akademija“, „Sinđelići“, „Otvorena vrata“…  Može se komotno reći da su ga na „malim ekranima“ gledali i babe i dede i njihova unučad i generacija između njih.

Dobro je poznata ambivalencija Ive Andrića prema pozorištu kao umjetnosti. Čuven je sljedeći odlomak iz njegovog genijalnog eseja o Goji: „U životu sam dolazio u dodir i sa pozorištem i sa glumcima. I svaki put sam se mogao uveriti da je pozorište najjaloviji od svih naših napora. U dodiru sa scenom i glumcima mene ispuni takvo osećanje bede i uzaludnosti da se pitam: da li ova ništavnost pozorišta nije samo slika onoga što čeka sve veštine, pre ili posle, na njihovom putu? Kad vidim sat meda, načinjen od kartona i naslikan ovlaš, koji služi u nekoj operi kao dar gorštaka šumskom božanstvu, ja još sutradan niti imam volje da jedem ni da slikam. Po dvadeset i četiri sata me progoni slika tog mrtvog, gore nego mrtvog, nerođenog predmeta, koji je podjednako daleko od varke kao i od stvarnosti. I ako treba da nađem neki simbol za pozorišnu umetnost, ja bih uzeo taj sat meda od kartona. Bedno parče rekvizita koje je pokušalo po stotinu puta da u očima ljudi postane med i po sto puta se nanovo vratilo u sanduk za rekvizite, uprljano, neuspelo, izlišno. I u najboljim pozorištima sve je prašno i nečisto. Glumački poziv je najteži i najbedniji od svih poziva. Zato je njima potrebno sa se u životu toliko provode, banče, jedu i piju, kao neki stalni osuđenici na smrt, stalno na belom hlebu.“

Družeći se pred kraj života sa glumcima mnogo mlađim, Vlasta Velisavljević je postao i junak velikog broja anegdota iz pozorišnog života. Nije ovo mjesto za njihovo prepričavanje, ali u kontekstu navedenog Andrićevog citata, vrijedilo je pomenuti i taj detalj jednog skoro stogodišnjeg života „stalno na belom hlebu“.