U novosadskom naselju Liman ovih dana zidovi trpe slojeve i slojeve različitih boja i parola koji se smenjuju i prefarbavaju iz sata u sat. Ali i slojeve netrpeljivosti i podela koji se lepe još tvrdokornije. I sve to zbog najava da će se u naselju izgraditi – crkva.
„Na Limanu raste cveće, ovde crkve biti neće“, poručuju jedni. „Na Limanu zora sviće, pokraj Štranda crkva biće“, odgovaraju drugi. I tako u krug.
Sve se zahuktalo kada je na Instagram profilu Mesne zajednice „Boško Buha“, koja je i jedan od najglasnijih protivnika izgradnje crkve, objavljena ilustracija na kojoj su gradonačelnik Novog Sada i mitropolit bački Irinej predstavljeni kao slepi miševi koji vise naopačke, uz tekst „Iš, iš, iš… Sikter sa Limana”, kao i „Neće biti crkvi na Limanima! SPC free zone!“. Usledio je pravi rat grafitima, parolama, farbanjem zidova u boje srpske zastave, pa onda krečenjem tih istih boja, prosipanjem i otimanjem farbe, protestima i kontraprotestima, koji eskaliraju i do fizičkih obračuna.
Ideja o gradnji crkve na Limanu postoji već dugo, a odluka je formalno doneta 5. marta prošle godine na sednici Skupštine Grada, u skladu sa novim urbanističkim planom. Oko 30.000 žitelja ovog naselja do sada nije imalo bogomolju. Međutim, mesto je odabrano i zato jer nosi snažnu simboliku – nalazi se u blizini Štranda, gde je tokom Novosadske racije u januaru 1942. godine u masovnim likvidacijama ubijeno i u Dunav bačeno između 3.000 i 4.000 Jevreja, Srba i Roma. Planirani hram trebalo bi da nosi ime Svetih novomučenika bačkih, a koncept predviđa i uređenje parka oko crkve. Zajedno sa budućim memorijalnim centrom predviđeno je da postane nova, kompaktna istorijska, kulturna i verska celina grada. Kada je projekat prošle godine objavljen, deo stanovnika Limana i nekoliko ekoloških organizacija pokrenuli su proteste. Još tada su tvrdili da nisu protiv izgradnje crkve, nego protiv bilo kakve gradnje na poslednjoj livadi u tom delu grada. Iako projektni plan crkve predviđa da značajan deo parcele ostane zelena površina. Međutim, ubrzo su se u javnim istupima počeli čuti i drugačiji zahtevi – da bi na tom mestu pre bila potrebna bolnica ili škola i slični objekti, pa je argumentacija od početka vrlo nedosledna i upitna. Jer se od principijelnog protivljenja bilo kakvoj gradnji ipak došlo do pitanja namene objekta, a onda konačno i do famoznog „niko od stanara nije konsultovan“, kao da za urbanističke odluke postoji obaveza da se na licu mesta pita svaki stanar. Iza mnogih izgovora i zahteva krije se složenija mreža predrasuda i netrpeljivosti, koje daleko nadilaze same argumente o gradnji ili zelenoj površini.
A pored pojedinih stanara koji očekuju da im se nadležni obrate i zatraže stručni savet i dozvolu, u raspravu su se uključili i dežurni arbitri i imači mišljenja – studenti. Grupe novosadskih studenata u blokadi na Akademiji umetnosti, Visokoj tehničkoj školi, Medicinskom i Prirodno-matematičkom fakultetu izdale su zajedničko saopštenje u kojem su ove događaje povezali sa činjenicom da je Liman jedno od retkih područja Novog Sada u kojem SNS nema većinu u mesnim zajednicama. Studenti su se fokusirali na ono u čemu su najstručniji: ponudili su stanovnicima praktična terenska uputstva kako prepoznati i telefonom snimiti SNS pristalice ako ih zateknu kako prefarbavaju grafite ili crtaju nove.
Versko pitanje našlo se tako u središtu političkih prepucavanja i sukoba. Novi Sad se tradicionalno predstavlja kao multinacionalni grad u kojem u slozi žive različite veroispovesti. U gradu sa takvom reputacijom, spor oko parčeta zemljišta za hram sa memorijalnim obeležjem postao je test načela – da li pravo na slobodno ispovedanje vere važi jednako za sve ili je podložno trenutnim političkim okolnostima. Jasno je od samog početka da je zapuštena livada koja služi za šetnju pasa zapravo ogledalo vrednosti društva u kojem živimo. I da je ta livada tek paravan koji se pokušava predstaviti kao brana od političkih protivnika. Samo je pitanje da li će Novosađani shvatiti da na tom istom mestu može biti prostor za molitvu, zajedništvo i sećanje.
