Medijske ustaljene fraze mogu biti dvosmislene. Kad je nešto „najveće“, obično je jedino takvo. Ipak, isti mediji, a često i isti autori, iz godine u godinu, znaju i Božić i Uskrs da nazivaju „najvećim hrišćanskim praznikom“. Oni malo „profinjeniji“ kod Božića znaju da upotrijebe epitet „najradosniji“ da ne bi bilo dileme, pošto je Uskrsu ipak pretohodio Veliki petak, odnosno raspeće. U tom kontekstu, možda bi se i moglo reći, bez nekih teoloških ambicija, nego iz neke (pseudo)zdravorazumske perspektive da je Uskrs ipak najveći jer uostalom ni Božić ne bi bio Božić da nije bilo uskrsnuća.
Uskrs je znao biti važan i u srpskoj, da tako kažemo, sekularnoj istoriji. Tri Uskrsa su u tom smislu vjerovatno najznačajnija, a slučaj je htio da jedan spada u srednji, jedan u novi vijek, a jedan u moderna vremena. I mada sva tri događaja nesumnjiivo jesu značajna, a značaj im vjerovatno hronološki biva opadajući.
Prvi koji ćemo ovdje da potenciramo ove godine ima i „okruglu“ godišnjicu. Prošlo je, naime, 680 godina od Krunisanja cara Dušana. Bio je, dakle, Uskrs, bila je 1346. godina, a Dušan je proglašen carem. Bio je šesnaesti april. Krunisanje je obavio arhiepiskop Joanikije II. Krunisanje je obavljeno u Skoplju. Postoje različite istorijske dileme oko mikrolokacije, ali jedan vrlo sugestivan istoričar mi je u Skoplju, na licu mjesta, objašnjavao zašto je skoro siguran da se to desilo na mjestu na kojem se danas nalazi Careva džamija. Car na koga se odnosi ime džamije je car Murat II, odnosno sultan Murat II, a džamija je podignuta 1436, što će reći 90 godina poslije Dušanovog krunisanja. Što se tiče istorije umjetnosti, ovaj događaj je, kako se to kaže, ovjekovječen na čuvenoj slici Paje Jovanovića.
Dušan je bio prvi srpski car, mada je neku vrstu „koketiranja“ sa idejom proglašenja carеm imao i kralj Milutin. To je, naravno, povezano sa dugotrajnim opadanjem značaja Vizantije. Uglavnom, Dušanovo carstvo nije dugo potrajalo, ali do dana današnjeg je ostalo simbol, kao što je simbolična i činjenica da je Dušana zvanog Silni naslijedio Uroš zvani Nejaki. Uglavnom, samo je četvrt vijeka prošlo od Dušanovog krunisanja do Maričke bitke nakon koje počinje neumitno propadanja. Ipak, prvenstveno kroz usmenu kulturu uspomena na carstvo je u narodu ostala živa.
Na tragu te uspomene dižu se srpski ustanci u devetnaestom vijeku. Drugi srpski ustanak istini za volju nije podignut na sam Uskrs, ali pošto je oficijelno započeo na Takovskom saboru održanom na Cveti, a Cveti su neodvojivo vezane za Uskrs, u simboličkom smislu, ovo je taj drugi po redu prelomni Uskrs u srpskoj istoriji, momentat uskrsnuća srpske države. Takovski sabor ima takođe „oficijelnu“ slikarsku verziju koju potpisuje isti slikar kao i sliku Dušanovog krunisanja: Paja Jovanović.
Drugi srpski ustanak bio je, u izvjesnom smislu, posljedica propasti prvog, ali posljedica drugog bio je hatišerif kojim je Srbija dobila autonomiju, a poslije toga se, u istorijskom smislu čak i relativno brzo, išlo ka potpunoj nezavisnosti. Prvi ustanak vežemo primarno za Karađorđa, drugi za Miloša Obrenovića, pa Karađorđevići i Obrenovići naizmjenice bivaju ono što su u srednjem vijeku bili Nemanjići. Pod Obrenovićima Srbija na Berlinskom kongresu dobiva međunarodno priznanje potpune nezavisnosti, a samo četvrt vijeka kasnije (kao između Dušanovog krunisanja i Maričke bitke) dolazi do Majskog prevrata. Tada, je li, Karađorđevići dolaze na srpski presto koji za petnaest godina postaje jugoslovenski. A ta prva – kraljevska, karađođevićska Jugoslavija – propada, ispostavlja se kasnije, kao posljedica Hitlerovog napada. Napad je uslijedio nakon prevrata od 27. marta 1941. (nepunih mjesec dana uoči Uskrsa), kad se narod diže protiv ulaska zemlje u Trojni pakt. Do dana današnjeg vode se rasprave kolika je bila upletenost Engleza u pobunu.
Uglavnom, mada je Jugoslavija formalno-pravno bila dio antifašističke koalicije, njena okupirana teritorija bila je izložena savezničkim bombadrovanjima. Angloamerička avijacija bombardovala je Beograd, primjera radi, tokom Drugog svjetskog rata čak jedanaest puta. Najzloglasnija među tim bombardovanjima bila su ona od 17. i 18. aprila, što je bio prvi i drugi dan Uskrsa 1944. Prema njemačkim izvorima, tom prilikom je stradalo oko 450 njemačkih i italijanskih vojnika, kao i blizu 1.200 srpskih i jugoslovenskih civila, Beograđana. Cinično bi se moglo reći da su oni bili preteča koncepta „kolateralne štete“. Tokom uskršnjeg bombardovanja 1944. pogođeno je čak i tadašnje porodilište u Krunskoj ulici.
Inače, prema većini vojnih istoričara, glavni cilj tih bombarderskih kampanja bila su zapravo naftna polja u Rumuniji i tamošnje komunikacije, ali kada bi bila loša sinoptička situacija iznad Rumunije, gađani su ciljevi u Srbiji kao rezervni, a takođe pri povratku aviona u baze na Srbiju je uglavnom bacana sva nepotrošena municija. U Beogradu danas postoji Spomen-groblje posvećeno žrtvama bombardovanja za Uskrs 1944.
I Uskrs 1999. u Srbiji je bio u znaku bombardovnja. Ovaj Uskrs 2026. se, srećom, evo treba, po svoj prilici, provesti u miru, mada postoje i zveckanja oružjem i elementi društvene nestabilnosti, a i čitav svijet je u turbulencijama. U tom smislu, simbolika čuda i novog života, mnogim ljudima je prijeko potrebna. Stoga i puki miran Uskrs može biti i vrhunac onoga što je moguće priželjkivati od istorije danas.
