Norika i Nenad ili dobar primjer nedostatka reciprociteta

Piše: Muharem Bazdulj

Vlasti u Prištini sprečavaju srpske umjetnike da se fizički pojave na teritoriji koju kontrolišu. Srećom, Beograd ne uzvraća istom mjerom, pa je režiserka Norika Sefa mogla najnormalnije da dođe u Beograd i primi nagradu za najbolji kratkometražni film na Beldocsu

Norika Sefa
Iz „zabranjene“ predstave Knjiga o Milutinu (foto: Zvezdara teatar)

U međudržavnim odnosima, kao i u međuljudskim relacijama generalno, dobro je poznat princip recipročnosti. To je ono što bi se kolokvijalno i najprostijim mogućim rječnikom moglo opisati: Kako neko drugi prema tebi, tako i ti prema njemu. U političkim pregovorima Beograda i Prištine često se potencira recipročnost, mada tu ona i nije baš uvijek logična. Disproporcija je jasna: Srbija je članica UN-a, zemlja koju priznaju sve članice UN-a, zemlja u čijem Ustavu stoji da je Kosovo i Metohija sastavni dio njene teritorije. Kosovo je preko svog parlamenta proglasilo nezavisnost, ali tu nezavisnost je priznalo tek oko polovine zemalja članice UN-a, Kosovo samo član UN-a nije, ali jeste dio nekih drugih međunarodnih organizacija. Bilo kako bilo, iz Beograda se često čuje zamjerka da je Vlada Srbije ispoštovala sve sporazume sa Prištinom, dok Priština još uvijek odugovlači sa svojim jedinim ozbiljnim „domaćim zadatkom“, odnosno sa formiranjem Zajednice srpskih opština.

Ali nećemo se ovdje baviti politikom, nego kulturom. Dva događaja koja su se desila u relativno kratkom intervalu ukazali su se kao odlična demonstracija nedostatka reciprociteta u kulturnoj saradnji između Beograda i Prištine. Najprije je glumcu Nenadu Jezdiću i ekipi Zvezdara teatra zabranjen ulazak na teritoriju pod kontrolom vlasti u Prištini. Radilo se o pokušaju gostovanja monodrame „Knjiga o Milutinu“, gdje naslovnu ulogu tumači Jezdić u produkciji Zvezdara teatra i u režiji Egona Savina u sredinama sa srpskom publikom na Kosovu. Nije nevažno reći da se radi o (mono)drami koja je već nekoliko godina svojevrstan fenomen srpske pozorišne i umjetničke scene. Za nju se bukvalno u svakom trenutku traži karta više. Bazirana na kratkom romanu Danka Popovića, to je antiratna predstava u kojoj nema ničeg antialbanskog u bilo kojem smislu. „Knjiga o Milutinu“ možda jeste antijugoslovenska, odnosno možda se bazira na ideji da je Jugoslavija bila greška za koju su najveću cijenu platili srbijanski i šumadijski seljaci, ali ne „proziva“ Albance. Ideologija na kojoj se bazira knjiga, a na kojoj je bazirana ova predstava kritičnija je spram prekodrinskih Srba, nego spram Albanaca. Otud baš i nije jasno šta je cilj ove zabrane osim čiste demonstracije sile.

Samo nekoliko dana kasnije, u Beogradu je počeo možda i najprestižniji festival dokumentarnog filma – Beldocs. U široj javnosti nije bilo previše komentara o samom programu festivala, mada je selekcija proglašena „hrabrom i beskompromisnom“. Nije to neobično za beogradsku kulturnu scenu koja tokom skoro cijele godine obiluje događanjima. Veća medijska pažnja posvećena je, očekivano, dodjeli festivalskih nagrada. Glavne nagrade su dobili „Kadence za vrt“ Daneta Komljena za najbolji film u Srpskom takmičarskom programu, odnosno „Sunčani sat“ estonske rediteljke Lis Nimik za najbolji film Međunarodnog takmičarskog programa. Riječ je o dugometražnim filmovima, a nagrađuje se i kratkometražni, a pomalo paradoksalno, ova obično javnosti manje atraktivna kategorija privukla je nešto veću pažnju pojedinih medija. Naime, za navedenu nagradu takmičilo se dvadeset filmova, a žiri (Filip Grujić, Iva Rosandić i Sofija Pacoli) je nagradio film „Kao bolesna žuta“ koji je režirala Norika Sefa. Žiri je ovako obrazložio odluku: „Kako još jednom progovoriti o kolektivnim traumama – košmarnim istorijama? Možda je jedini preostali način kroz eksplicitnu filmsku formu. U ovom slučaju repetitivnost – strukture, slike, promašenih politika i netolerancije. Još uvek pronalazimo originalan i samosvestan pristup filmu.” Režiserka je na svečanoj ceremoniji u Jugoslovenskoj kinoteci lično primila nagradu. Kao zemlja produkcije navedeno je Kosovo, napisano sa onom famoznom fusnotom dogovorenom u jednom od Briselskih sporazuma.

Broj ljudi koji je nagrađeni film u Beogradu pogledao je relativno mali, te nije bilo posebne diskusije o samom filmu. Međutim, nakon što je stigla vijest da je film koji je režirala Albanka s Kosova nagrađen u Beogradu, medije je tema privukla, mada iz različitih perspektiva. Nažalost, najmanje je bilo pokušaja da se stvar smjesti u umjetnički kontekst. Činjenica je da je kinematografija na Kosovu u stanovitom usponu i da ti filmovi relativno često igraju po međunarodnim festivalima. Činjenica je da je prizrenski Dokufest značajan festival dokumentarnog filma i u nekim normalnim uslovima bilo bi poželjno da postoji bliska saradnja između slično zamišljenih festivala u Prizrenu i Beogradu. Ovako je „desniji“ dio medija više apstraktno problematizovao ovakvu odluku žirija, dok je u prištinskim medijima bilo zluradih komentara zašto njihovi umjetnici pristaju da njihovu zemlju potpisuju sa fusnotom.

Ono što, međutim, jeste očigledno je da vlasti u Prištini sprečavaju srpske umjetnike da se fizički pojave na teritoriji koju kontrolišu. Srećom, Beograd ovdje ne uzvraća istom mjerom, pa je Norika Sefa mogla najnormalnije da dođe u Beograd, kako i treba da bude. Ipak, ostaje pomalo gorak okus u ustima kad se vidi ovakva varijacija na onu famoznu antičku poslovicu o tome da je Jupiteru dozvoljeno ono što volu nije. Usprkos nekim pozivima iz dijelova javnosti koji djeluju u tom pravcu, Beograd ne treba da se takmiči s Prištinom u pogrešnim potezima, ali dobro bi bilo kada bi iz međunarodne zajednice vlastima iz Prištine skrenuli pažnju da uskraćivanje kulturnih sadržaja tamošnjim Srbima nije baš u skladu sa evropskim vrijednostima.


Ako imate prijedlog teme za nas, javite se na portal@privrednik.net

Pratite P-portal i na društvenim mrežama: