Srpska pravoslavna crkva 17. septembra obilježava Svetog sveštenomučenika Petra Dabrobosanskog. Sveti Petar Dabrobosanski je nekadašnji mitropolit dabrobosanski Petar Zimonjić, jedna od najsvjetlijih, a istovremeno i najtragičnijih figura u novijoj istoriji Srpske pravoslavne crkve. Kada ga je Sveti arhijerejski sabor kanonizovao 1998. godine, za datum praznovanja nije slučajno odabran 17. septembar. Iako je crkvena praksa da se za dan proslavljanja određenog svetitelja uzima datum njegove smrti, to nije bilo moguće jer tačan datum upokojenja mitrpolita Petra nije poznat, iako je njegov ovozemaljski život okončan 1941. godine. Otuda je za dan praznovanja odabran dan na koji se mladi teolog Jovan Zimonjić 1895. godine zamonašio u manastiru Žitomislić u Hercegovini i dobio ime Petar. Tog dana je počeo njegov pastirski put koji je na kraju završio tragično.
Jovan Zimonjić rođen je 1866. godine u Grahovu, ali ne bosanskom, nego crnogorskom, nedaleko od Nikšića na potezu prema Boki kotorskoj, u porodici čuvenog sveštenika Bogdana Zimonjića, vojvode i jednog od vođa Hercegovačkog ustanka (1875-1878). Zimonjići, inače, potiču iz sela Garevo kod Gacka, ali su ustanički i politički razlozi uticali na njihovu migraciju, pa se u momentu Jovanova rođenja porodica nalazila u Grahovu, dok je njegov otac Bogdan bio crnogorski senator. Na tu poziciju imenovao ga je knjaz Nikola Prvi Petrović.
Otac je malom Jovanu usadio čvrst hercegovački karakter obogaćen epskom tradicijom i rodoljubljem, a kako je poticao iz svešteničke porodice, sasvim je logično bilo da upiše i završi bogosloviju u Reljevu kod Sarajeva, a zatim i bogoslovski fakultet u Černovcima (Ukrajina). Nakon završetka fakulteta vraća se u Reljevo kao profesor. Godine 1903. biva imenovan za episkopa zahumsko-hercegovačkog i tada počinje njegov duhovni, prosvjetiteljski i graditeljski put. Obnavljao je crkve, gradio škole i vodio računa o prosvjećivanju vlastitog naroda koji je tada uveliko živio pod austrougarskom okupacijom.
Tokom Prvog svjetskog rata boravio je u Mostaru i žestoko dizao glas protiv terora nad Srbima u BiH koji je započeo odmah nakon Sarajevskog atentata. Protestovao je kod austrougarskih vlasti, zbog čega je bio pod posebnom prismotrom i u nekoj vrsti kućnog pritvora. I pored svih ograničenja uspijevao je da organizuje humanitarne akcije kojima je srpsku djecu u Hercegovini spasavao da ne umru od gladi. Takođe je učestvovao i u organizaciji prebacivanja srpskog stanovništva iz Hercegovine u Vojvodinu, čime su spasavani od sigurne smrti. Kraj rata dočekuje u Mostaru i odmah se uključuje u proces stvaranja jedinstva Srpske pravoslavne crkve, a 1920. godine biva izabran za mitropolita dabrobosanskog sa sjedištem u Sarajevu. Sljedeće godine, 6. februara, uslijedila je svečanost ustoličenja u sarajevskoj Sabornoj crkvi na veliko oduševljenje lokalnog pravoslavnog naroda. U narednih 20 godina Srpska pravoslavna crkva će u tim krajevima uticati na veliki kulturni i privredni uspon srpskog naroda, a mitropolit Petar će odigrati jednu od ključnih uloga. Istovremeno, poštovali su ga i predstavnici drugih konfesija. Kada bi prolazio gradom pozdravljali su ga Srbi, ali i ostali stanovnici Sarajeva.
Početkom četrdesetih nad BiH, Kraljevinom Jugoslavijom i srpskim življem nadvijalo se novo zlo. Kada je aprila 1941. godine proglašena zločinačka NDH, Sarajevo se našlo pod vlašću ustaša koje su imale samo jedan zadatak – potpuno uništenje srpskog naroda i njegove crkve. Mitropolitu Petru je sugerisano da se skloni iz Sarajeva, da utočište pronađe u Srbiji, ali je on to bez razmišljanja odbio. Kao svojevremeno austrougarske tako su ga i nove ustaške vlasti označile „remetilačkim faktorom“. Bio je pod posebnom prismotrom kao i onomad u Mostaru, istovremeno bivajući prinuđen da se suočava sa bezumnim zahtjevima. Srbi, njihova kultura, tradicija, pismo, jezik, stavljani su van zakona, a kada je Ante Pavelić zakonski zabranio ćirilicu na području NDH, od mitropolita Petra je zatraženo da tu zabranu sprovede i unutar crkve. Uslijedio je jedini mogući odgovor: To se neće dogoditi.
Bio je to okidač da iz Zagreba stigne naredba za hapšenje mitropolita Petra što se u konačnici i dogodilo 12. maja 1941. godine. Prema istorijskim izvorima, dvojica ustaša su odveli mitropolita u lokalni sarajevski pritvor gdje je izložen stalnom ponižavanju. Sarajevski pravoslavci odredili su nekoliko svojih uglednih ljudi da odu kod sarajevskog nadbiskupa Ivana Šarića da zamole da kod vlasti interveniše za mitropolita. On im je odgovorio da ne može ništa učiniti. Mitropolita su pokušavali da spase i muslimani i Hrvati, ali ništa nije pomoglo.
Već nakon nekoliko dana, 15. maja, prebačen je u Zagreb, u zatvor u Petrinjskoj ulici gdje su već bili zatočeni drugi ugledni pravoslavni sveštenici i srpski prvaci. Tu biva maltretiran, prebijan, da bi bio prebačen u logor Kerestinec gdje počinju najstrašnija mučenja i patnje. Sve je podnosio tiho i sa molitvom na usnama što je dodatno nerviralo njegove dželate koji su ga nekoliko sedmica kasnije prebacili u Koprivnicu, a zatim i na mjesto konačnog pogubljenja. O tome postoje dvije verzije. Prema jednoj, mitropolit Petar ubijen je u Jasenovcu, a prema drugoj, vjerovatnijoj, umoren je maljem u zloglasnom logoru Jadovno kod Gospića, nakon čega je sa još nekoliko desetina pravoslavnih sveštenika bačen u jamu. Njegovo tijelo nikada nije pronađeno, a tačan datum smrti, ostao je nepoznat.
U vremenu koje je uslijedilo mitropolit Petar Zimonjić postao je simbol mučeničkog stradanja i jedan od temelja na kojima je Srpska pravoslavna crkva preživjela jedno od najtežih vremena od svog osnivanja. Njegova smrt bila je trijumf nepokornog duha nad fizičkim nasiljem, a mitropolit je ostao trajni svetionik u vremenu mraka i bezumlja.
