Druga polovina 19. vijeka u hercegovačkim krajevima zauvijek je ostala zapamćena borbom srpskog naroda za opstanak protiv turske čizme. Vrhunac tog nastojanja da se oslobodi tuđinskog zuluma bio je Hercegovački ustanak, poznatiji i kao Nevesinjska puška, koji je izbio 1875. godine. Za tri godine, koliko je trajao ustanak, snažno je odjeknuo u cijeloj Evropi, koja je praktično bila prinuđena da na Berlinskom kongresu 1878. nacrta nove granice starog kontintenta. Nevesinjska puška bila je posljednji čin velike borbe koja je počela dvije i po decenije ranije. Te 1852. godine na području Hercegovine ustanak je podigao – Luka Vukalović.

Ako danas putujete iz Trebinja za Herceg Novi i dalje u Boku kotorsku, granicu prelazite na prelazu Zupci. Odnedavno je integrisan, pa na istoj lokaciji dokumente pečate graničari iz BiH i Crne Gore. Tokom ljetnih mjeseci mediji su gotovo svakodnevno preplavljeni vijestima o ogromnim gužvama na Zupcima. Upravo na tom području, u selu Bogojevići 18. oktobra 1823. godine, u porodici lokalnog plemenskog starješine Laze Vukalovića i njegove supruge Anđe rodio se sin Luka. Odgajan je u tradicionalnom duhu uz epske pjesme i priče o slobodi, što je obilježje gotovo svih junaka izašlih iz hercegovačkog krša u 19. vijeku. Kada je Luka stasao, otac ga je upisao na puškarski zanat kod čuvenog Trebinjca Riste Pištelja. Bio je to prvi ozbiljan kontakt sa oružjem, što će obilježiti njegov život. „Cijela biografija vojvode Luke Vukalovića ispunjena je teškim stradanjima i tragedijama. Imao je sedam godina kada su mu Turci ubili petoricu stričeva. U sedamnaestoj godini je ostao bez oca, ubijenog od turske ruke. Sa 29 godina, 1852. godine, na svoja pleća preuzeo je ulogu zubačkog glavara i glavara jednog dijela hercegovačkog naroda, stavivši se na čelo velikog ustanka, tokom koga su prošle najbolje godine njegovog života“, piše u biografiji Luke Vukalovića objavljenoj u monografiji grada Trebinja.

U drugoj polovini 1852. godine uz pomoć brata Tripka diže narod na ustanak. Omer paša Latas donio je naređenje o oduzimanju oružja narodu, turske jedinice krenule su u pohode na sela istovremeno nastavljajući da žestoko otimaju čuvenu „trećinu“. Situacija je kulminirala u decembru kada sa ustanicima ostvaruje prvu veliku pobjedu u Vukalovićevom ustanku. Bila je to čuvena bitka na Orahovcu koja se odigrala 23. decembra. Luka je uspio da pomiri i ujedini posvađana hercegovačka plemena. Stekao je ogroman ugled, poštovanje i, što je bilo najvažnije, povjerenje naroda. Glasovi o njegovim ustaničkim uspjesima brzo su stigle do knjaza Danila u Crnu Goru koji ga je imenovao za vojvodu Zubaca, Kruševice, Dračevice i Sutorine, gdje je Luka formirao svojevrsnu autonomnu narodnu upravu. „Romantičari su vojvodu, u svom nacionalnom zanosu, nazivali jugoslovenskim Garibaldijem, drugim Karađorđem, govorili da je sličan Hajduk Veljku, i bili su u pravu, jer od svakog od ovih proslavljenih nacionalnih junaka ima po nešto i u Vukalovićevom karakteru i životnoj sudbini“, navodi se u biografiji.

Nije slučajno što su vojvodu Vukalovića savremenici dovodili u istu ravan sa Đuzepeom Garibaldijem. U godinama kada je italijanski revolucionar vodio najslavnije bitke u Italiji, Luka je iste bitke vodio na hercegovačkom prostoru vodeći se istim ciljevima i koristeći slične, gerilske, metode ratovanja. Njegov ustanak puni zamah doživljava 1857. i 1858. godine. Redale su se slavne borbe na Zupcima, gdje su ustanici u sopstvenom gnijezdu uništavali osmanske kaznene ekspedicije, te strateški okršaji oko tvrđave Klobuk i borbe u Popovom polju. Vrhunac te zajedničke borbe hercegovačkih ustanika i Crnogoraca bila je istorijska bitka na Grahovcu 1. maja 1858. godine, u kojoj su Turci pretrpjeli katastrofalan poraz.

Sredinom 1860. na crnogorski presto dolazi knjaz Nikola. Istovremeno se mijenja situacija na geopolitičkom planu što sve skupa utiče na zahlađenje odnosa hercegovačkih ustanika sa Cetinjem. Luka Vukalović odbijao je da prihvati da njegov narod postane moneta za potkusurivanje velikih sila. Suočen sa političkim pritiscima i slomom ustanka 1862, te gotovo potpunim prekidom komunukacije sa Crnom Gorom, on je 1865. godine napustio svoju Hercegovinu i emigrirao u carsku Rusiju. Zauvijek.

„Ovaj odlučni borac i rodoljub morao je teškog srca da napusti svoju Hercegovinu i preseli se u Rusiju, gdje je živio godinama bez svoje porodice. Maja mjeseca 1873. godine, Luka je poslao sina Bogdana da dovede ostatak njihove porodice. Poslije dolaska ostatka porodice, Luku je zatekla iznenadna smrt. Umro je u selu Saltakći blizu Brđanska, na rukama sina Bogdana i Miloša Sredanovića, koji se od njega nisu odvajali, daleko od otadžbine, ne dočekavši oslobođenje svog Naroda“, navedeno je u njegovoj biografiji. Preminuo je 6. jula 1873.

Prije desetak godina jedan Trebinjac se upustio u potragu za Vukalovićevim grobom na području današnje Ukrajine. Prešavši više od 3.500 kilometara, Aleksandar Vlatković je uspješno završio misiju. Danas u Trebinju postoje dva spomenika Luki Vukaloviću, jedan u centru grada, drugi na njegovim Zupcima. Jedna trebinjska ulica nosi njegovo ime.