Ljubav jača od statistike

Piše: Olivera Radović / P-portal.net

Jedna zanimljiva inicijativa koja nadilazi i ekonomske barijere i nacionalne razlike i pesimizam u vezi predstojećeg popisa stanovništva potekla je iz Krnjaka. Zahvaljujući sporazumu o saradnji sa opštinom Trgovište u Srbiji, dožupan Karlovačke županije Dejan Mihajlović veruje da će biti i primera uspešnog posredovanja i sklapanja brakova
Naslovna fotografija: Igor Kralj/PIXSELL

Pre tačno stotinu godina, 1921. na prostoru današnje Hrvatske zabeležen je najveći procenat stanovništva srpske nacionalnosti. Iznosio je tada blizu 22,2 odsto. Jedan vek kasnije, 2021. godine, po svim predviđanjima i pokazateljima taj procenat će iznositi najmanje otkako se sprovode popisi stanovništva u ovom obliku. Za to jedno stoleće dogodili su se ratovi, stradanja i progon, dogodilo se pristupanje Hrvatske Evropskoj uniji, koje je samo olakšalo ionako zahuktan odlazak mladih i radno sposobnih ljudi.

Demografi ističu da je samo u pet proteklih godina Hdrvatsku napustilo oko 200.000 mahom mlađih i obrazovanih stanovnika. Demografski slom o kojem govori demograf Stjepan Šterc – veći broj umrlih nego rođenih, veći broj starijih od 65 godina nego onih od 18 godina, zatim veći broj neaktivnog stanovništva od broja zaposlenih… bio bi još više zabrinjavajući kad bi istraživanja bila preciznija. Kako Šterc upozorava, Eurostatove procene se razlikuju od onih koje će pokazati predstojeći Popis stanovništva, kućanstava i stanova u Republici Hrvatskoj, upravo zbog manjkavosti klasičnog načina popisivanja. Eurostatovi podaci su, kako kaže, i precizniji i porazniji. Iako iz Državnog zavoda za statistiku navode da su se u vezi sa sadržajem pitanja u upitniku konsultovali sa čak 49 institucija i državnih tela, Šterc tvrdi da bi postojeći način popisivanja trebalo menjati i da bi umesto njega trebalo uvesti registar stanovništva poput većine razvijenih evropskih zemalja. Takođe ističe da upozorenja struke nisu naišla na razumevanje. “Hrvatska ima gotovo sve demografske parametre i trendove negativne, a vremena za političke, ideološke, svetonazorske i slične rasprave više nema”, ističe Šterc. A upravo se politički i slični motivi nameću u javnosti uoči predstojećeg popisa.

Da je politizacija uzela maha tvrdi i politički analitičar Žarko Puhovski.

– Popis je na tri nivoa dobio nadstatističko značenje, najpre jer će pokazati kolika je ukupna ljudska masa u Hrvatskoj, ako tako možemo reći, jer tako nas sve tretiraju. Drugo, jer će pokazati razmere etničkih manjina u odnosu na većinu, i treće – jer iz njega proizilaze brojna lokalna prava pojedinih zajednica. Čim se postaje političkom temom, onda nastaju sporovi. Jedan veliki filozof je davno rekao: Kad bi geometrijska pravila zadirala u ljudske interese, i njih bi ljudi pobijali. A tu situaciju smo iskusili poslednjih godina, od Vukovara do Hrvatske kao celine – kaže za P-portal Puhovski i podseća da će tako na Baniji osim broja stanovnika biti zabeležen i manji broj domova, ali da taj broj nije predmet ničije kampanje jer domovi nemaju pravo glasa, pa nisu političko pitanje.

Žarko Puhovski, foto: Goran Stanzl/PIXSELL

Kad su Srbi u pitanju, svi oni negativni trendovi koji su zahvatili većinsko stanovništvo, ovde se osećaju još intenzivnije, pa će ukupan broj biti drastično manji nego na poslednjem popisu.

– Nemogućnost zapošljavanja u oblasti u kojoj žive Srbi, loša infrastruktura, uništena naselja, siromaštvo, udaljenost od većih centara i ostarelo stanovništvo razlozi su zbog kojih nema mlade populacije u oblastima u kojima su nekad živeli Srbi ili gde sada čine većinu – kaže istoričar Filip Škiljan objašnjavajući ove pojave.

Filip Škiljan, foto: Jovica Drobnjak

Srpsko stanovništvo manje se iseljavalo u odnosu na prosečne statistike u Hrvatskoj. Razlog za to stoji u – starosnoj strukturi. Iako čitavu Hrvatsku demografi već sada nazivaju zemljom staraca, kad su Srbi u pitanju, prosek godina je za oko jednu deceniju još veći. Tako u opštini Krnjak na Kordunu postotak udela srpskog stanovništva neće biti proporcionalan padu u apsolutnom broju, jer se dobar deo Hrvata iselio sa ovih područja.

– Stariji ljudi teško se odlučuju na iseljavanje, a srpsko stanovništvo je znatno starije u odnosu na hrvatsko. Drugi razlog tome je što su Hrvati u ovim uslovima manje tolerantni na neispunjenje očekivanja, za razliku od Srba koji nisu ni imali velika očekivanja. Ako Srbin ne dobije posao u javnoj upravi, to ga neće previše pogoditi jer mu to i nije mnogo realno. Ali ako se to desi sa Hrvatom čiji je otac branitelj, on je očekivao puno više – ističe dožupan Karlovačke županije i bivši načelnik Krnjaka Dejan Mihajlović.

Na istoku Hrvatske, u opštini Borovo, takođe se očekuje manji broj stanovnika. Ne treba ni biti demograf pa to uvideti, kako kaže načelnik Zoran Baćanović, jer svi u okruženju imaju poznanike ili prijatelje koji su otišli u neke druge zemlje, većina motivisana ekonomskim razlozima.

– Na prostoru sedam opština oko Zajedničkog veća opština postoji veća sloboda ljudi ne samo u izjašnjavanju svog identiteta već i u pimenjivanju nekih zakonom garantovanih prava. Verujem da će i izjašnjavanje na popisu stanovništva biti slobodnije i da će se stanovnici izjasniti zaista onako kako se osećaju. Problem može biti u Gradu Vukovaru, ne toliko zbog izjašnjavanja samog već zbog pritisaka – govori Baćanović.

Na naše pitanje da li će se smanjiti broj Srba u Borovu kao posledica političkih pritisaka, načelnik ove opštine naglašava da danas u Borovu vlada sloboda razmišljanja i izjašnjavanja i da smatra da će se velika većina ljudi izjasniti onako kako se zaista i oseća.

Zoran Baćanović, foto: Radio Borovo

Dok je većina faktora koji uslovljavaju brojčano stanje srpske zajednice relativno merljiva i proverljiva, za ovu populaciju je karakteristična još jedna pojava, uvelike rasprostranjena i poznata, ali teško činjenično opisiva. Ionako desetkovana, zajednica se dodatno osipa i “samoodricanjem”. Na ukupan broj Srba, koji će usloviti i mnoga prava, uticaće zapravo i samo izjašnjavanje stanovnika.

Iako su prema Zakonu o službenoj statistici svi prikupljeni podaci tajni i mogu se upotrebljavati isključivo za statističke svrhe, ljudski faktor u postupku popisivanja nije zanemariv. Pred popisivačem treba izgovoriti broj zakonite ili nezakonite dece, izvor sredstava za život, živite li u partnerstvu s osobom istog pola i konačno ono, za Srbe najosetljivije pitanje – koje ste nacionalnosti i veroispovesti. E-popis je u tom smislu i ekonomičan i praktičan.

– To je u ovom trenutku način da se ljudi slobodno izjasne o pitanjima o kojima nije svima ugodno govoriti pred drugim ljudima. Izreći da ste Srbin, pravoslavac, koji govori srpski jezik i pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi nije uvek jednostavno jer se neke od tih odrednica kontinuirano stigmatiziraju – objašnjava Jelena Nestorović iz Srpskog narodnog vijeća.

Kako je srpsko stanovništvo u Hrvatskoj u proseku za desetak godina starije od hrvatskog, samim tim je i manje upućeno na korišćenje sistema poput e-građanina, pa se na ovaj način i neće mnogo popraviti statistike. A i među onima koji vešto barataju tehnologijom nema mnogo interesa.

– Oni Srbi koji su aktivni u zajednici vide prednosti i važnost slobodnog izjašnjavanja, a ostalima je svejedno, čak i kad im se predoči važnost popisa. Većina naših sunarodnjaka misli da bi sva prava koja imaju imali i da nema naših predstavnika, da to dolazi samo po sebi. A samo po sebi retko kad dolazi – ističe Dejan Mihajlović.

Jelena Nestorović, koja je aktivno učestvovala u terenskim predavanjima i osveštavanju stanovništva o važnosti preciznog izjašnjavanja, tvrdi da je dosta neinformisanosti i da država malo radi na tome da građanima predstavi i objasni popis i načine njegovog sprovođenja.

– Samo postojanje manjina u Hrvatskoj, ostvarivanje njihovih prava, problemi i strahovi s kojima se suočavaju, prosečnom hrvatskom građaninu su, po mom mišljenju, relativno nepoznati – kaže Nestorović i time objašnjava i nerazumevanje nekih SNV-ovih kampanja pa i necivilizovan odnos prema njima.

– Ima, nažalost, i straha. Biti istinit prema samom sebi način je da se protiv njega borimo. U mnogim slučajevima on nema realno utemeljenje, ali se neki ljudi nisu još usudili isprobati život bez straha, a kamoli izboriti ga. Ipak, to nije samo naša obaveza kao zajednice, to je i obaveza pojedinaca. Izjašnjavanje o svojoj nacionalnoj pripadnosti u određenim situacijama način je čuvanja svojeg nacionalnog identiteta. Slobodno izjašnjavanje manjina u Hrvatskoj u ovoj i sličnim prilikama ujedno je doprinos pojedinaca slobodi u društvu. Stepen slobode u određenom društvu i zemlji čini ih poželjnima odnosno nepoželjnima za život – podseća Nestorović i dodaje da deo ljudi ne razume posledice ovih statističkih pitanja.

Jelena Nestorović, foto: Jovica Drobnjak

– Nije pitanje da li je jezik kojom govorimo srpski ili hrvatski i ko kako argumentuje je li ovaj ili onaj ili je sve jedan isti. Radi se o tome da je Hrvatska odredila 33 odsto kao postotak za dvojezičnost. Radi se o tome da je to zakonski način da te dvojezičnosti bude što manje, što, u najmanju ruku, nije izraz nikakve kurtoazije, prijateljstva, poštovanja vlastitih građana i istorije njihovog postojanja u ovoj zemlji, a onda kad se taj postotak i dosegne, izmišljaju se izuzeci kako bi se dvojezičnost izbegla ili se lokalnim kabadahijama dopušta nepoštovanje zakona bez ikakvih posledica. Odgovor na to treba biti – srpski jezik u popisnici. To nije samo izričaj jezične pripadnosti nego i protest prema nepovoljnom zakonu i prema selektivnom poštovanju zakona – odlučna je Nestorović.

I dok se trenutno suočavamo sa posledicama lošeg planiranja, nepovoljnih ekonomskih uslova, netrpeljivosti i diskriminacije u društvu, predstojeći popis stanovništva već sada se, po svemu sudeći, sveo na zbrajanje gubitaka. Međutim, iz lokalnih zajednica možemo ponekad čuti da se pokušavaju stvoriti uslovi da mladi planiraju život i porodice upravo tu, da se onoliko koliko ekonomski razvoj dozvoljava motivišu i pomognu. Jedna zanimljiva i neuobičajena inicijativa da se pospeši demografija, inicijativa koja nadilazi i ekonomske barijere i nacionalne razlike, potekla je baš iz spomenutog Krnjaka. Naime, dožupan Dejan Mihajlović već je preduzeo određene korake kako bi smanjio veliki broj neženja u tom kraju. Moderno provodadžisanje u mnogim je krajevima u Srbiji uzelo maha. Posredovani brakovi sa Albankama iz okoline Skadra u mnogim, prvenstveno ruralnim, delovima Srbije već su uobičajeni. Sa opštinom Trgovište, najjužnijom opštinom u Srbiji na samoj granici sa Makedonijom, Krnjak je napravio sporazum o saradnji, odnosno bratimljenje opština. Kako u Trgovištu imaju kontakte sa pripadnicima albanske zajednice koja je relativno blizu i imaju dobre primere sklapanja brakova, Mihajlović veruje da će posredovanje u upoznavanju biti uspešno, te da će se od jeseni na Kordun doseliti prve “snajke”.

– Nekome treba pomoći oko uređenja stana, popravke auta, a nekome da se oženi ili da se uda. Možda je poslednjih 50-ak godina zapostavljen ovaj način upoznavanja, a danas imamo jako veliki broj ljudi koji žive sami, znači da u svakom aspektu treba biti neka vrsta asistencije i pomoći ljudima da se realiziraju tamo gde nisu u stanju to sami da urade – objašnjava Mihajlović ovu ne tako čestu populacionu meru koju namerava da realizuje.

Dejan Mihajlović, foto: Kristina Stedul Fabac/PIXSELL

Iako je pozadina ove vrste sklapanja brakova u mnogo čemu problematična, sve dok je iz dobre namere i dok se oba buduća supružnika u zajednički život upuštaju dobre volje, ovo je svakako zakonit i neosporno legitiman vid intervencije. I, u slučaju Krnjaka, demografska mera. Na koncu, iz atmosfere nerazumevanja i netrpeljivosti svako bi poželeo da se udalji, ali kad se život začini ljubavlju – mogu se pobediti čak i statistike.


Ako imate prijedlog teme za nas, javite se na portal@privrednik.net

Pratite P-portal i na društvenim mrežama: